Atriði sem vert er að hafa í huga

Undirstaðan
Það fyrsta sem huga þarf að þegar leggja skal gegnheilt parketgólf er réttleiki undirgólfsins. Ekki er æskilegt að skekkja sé meiri en tveir til þrír millimetrar á tveggja metra langri réttskeið. Gæta þarf sérstaklega að því að ekki séu brekkur upp að veggjum og að ekki séu kröpp brot, “bollar eða kúlur” í gólffletinum. 

Aðgæta þarf styrk og viðloðun gólfsins mjög vel. Það er góð regla að líma niður prufur á nokkra staði á gólfinu með parketlími og rífa þær upp eftir u.þ.b. einn sólarhring. (Tekur styttri tíma ef notað er tveggja þátta lím, 7-8 tímar)  Meta má nokkurn veginn viðloðun gólfsins af því hve erfitt er að rífa prufuna upp og hvað fylgir með af ílögninni eða hvort límið slitnar eitt og sjálft.  Það er aldrei góð regla að líma ofan á máluð gólf, málning hefur oft litla viðloðun við ílögnina og þá gildir einu hversu vel parketið límist við málninguna, hætta er á að allt losni frá ílögninni með tímanum.  Hafa ber einnig í huga að flotefni sem kunna að hafa verið notuð til að leggja í gólf  að öllu leyti eða til minni lagfæringa eru æði misjöfn að þéttleika og gæðum. Mörg efni setja upp á yfirborðið einskonar skilefni sem liggur eins og duft á yfirborðinu þegar það hefur harðnað og er laust í sér.  Í þannig tilfellum þarf skilyrðislaust að slípa það burt, (best er að nota hæggenga hringskífuvél, 150 snúninga og slípidisk, grófleika 24-40). Flotefni eða ílögn sem er laus í sér þarf skilyrðislaust að grunna.  Best er að leita til fagaðila þegar ákvarða skal með grunnefni því það getur verið mismunandi hvaða grunnur hentar við mismunandi aðstæður. 

Rakastig 

Einn mikilvægasti þátturinn í sambandi við parketlagnir er að gæta að rakastigi. Þá er ekki eingöngu átt við loftraka heldur líka, og ekki síður rakastig gólfplötunnar sem leggja skal á og rakastig parketsins sem á að leggja. Rakastig þessara þriggja hluta verður að virka saman ef allt á að vera í lagi. Loftraki íbúðarhúsnæðis á Íslandi er að meðaltali um 40% og nmiðað við þann lofraka þarf parketið að vera um 8% að rakastigi til að jafnvægi haldist og parketið hreyfi sig ekki. Við langvarandi hækkun eða lækkun rakastigs andrúmsloftsins þrútnar eða rýrnar parketið.  

Mikilvægt er aðgæta vel rakastig plötunnar sem líma skal á. Reikna má með að venjuleg gólfplata sé um 1 ½ ár að ná því marki að hún sé komin í 70% hlutfallsraka (hér eftir nefnt HR.) sem eru þau mörk sem miða ver við þegar líma skal niður gegnheilt parket. Hægt er að miða við um 80% HR. ef leggja skal fljótandi parket, æskilegt er þó að leggja alltaf þolplast undir sem rakavarnarlag í nýjum húsum (sjá hér á eftir). Þegar talað er um þann tíma sem það tekur gólfplötu að þorna ber að miða við þann tímapunkt þegar byggingu er lokað og hiti kemst á því það skeður lítið sem ekkert í þornun plötunnar meðan byggingin stendur opin og ókynt.

Þar sem byggingahraði hefur aukist mjög mikið á undanförnum árum þarf nánast orðið undantekningalaust að rakagrunna plötur í nýbyggingum.  Þetta er vegna þess að fullnægjandi rakaútskilun hefur yfirleitt ekki átt sér stað þegar kemur að því að leggja parket.  Við, sem störfum sem atvinnumenn í parkelögnum höfum það að markmiði að rakastig plötu sé ekki meira en 70% HR.  þegar parket er límt á hana.  Þannig er nokkuð tryggt að ekki verði rakabreytingar í efninu af völdum gólfraka þegar fram líða stundir.  Hægt er að notast við rakavarnarlag sé raki yfir þeim mörkum en þó innan vissra marka.

Ef leggja á fljótandi parket skal notast við þolplast sem breitt er yfir allan gólfflötinn og skarað um ca. 20 cm.  Gott er að setja límband á samskeytin.  ATH! Ef leggja skal fljótandi parket ofan á gólf með gólfhita skal skilyrðislaust breiða þolplast á gólfið hvað sem rakastigi plötunnar líður.  Þetta er gert til þess að jafna hitadreyfingu gólfsins.

Ef leggja á gegnheilt niðurlímt parket þarf að rakagrunna gólfið.  Nota má t.d. Deka Top rakagrunn og skal honum þá rúllað þannig á gólfið að hann myndi samfellda filmu á öllu gólfinu.  Athugið að fara vel eftir leiðbeiningum um notkun hans.  Ef gólfraki er yfir 80% HR. er ekki ráðlegt að nota grunninn og verður þá að fresta framkvæmdum þar til gólfið hefur náð því marki ef tryggja á að allt gangi upp.   (Athugið að fjarlægðin  milli 70 og 80% HR. í steypuraka er meiri en tölurnar gefa til kynna).

 

TIL ATHUGUNAR!  Í nýju húsnæði þar sem rakaútskilun á sér ennþá stað bæði frá veggjum og gólfi skal ALDREI yfirgefa íbúð til langs tíma með alla glugga lokaða.  Við þessar aðstæður safnast raki upp í húsnæðinu og veldur rakabreytingum á viðarverki.  Dæmi eru til þess að eigendur nýrra íbúða hafi farið erlendis um lengri eða skemmri tima og lokað öllum gluggum á meðan og komið að parketinu eins og “bárujárni” þegar þeir koma heim aftur.  Hafið því alltaf smá rifur á gluggum þegar þið yfirgefið heimilið um lengri tíma til að eðlileg loftskifti geti átt sér stað.

Hafa þarf í huga að viðargólf er í raun “lifandi” og sveiflast fram og til baka eftir rakasveiflum umhverfisins.  Á rakasta tíma ársins þenja gólfin sig, (rýmið eykst) og á þurrasta tíma ársins rýrna þau (rýmið minnkar).  Heppilegast er að halda rakastigi í íbúðarhúsnæði á bilinu 35-45%. Með því er nokkuð tryggt að gólfin haldist í jafnvægi og ekki komi til rýrnunar, með tiheyrandi rifumyndunum milli borða eða þenslu, sem í verstu tilfellum getur endað með því að gólfið lyfti sér á köflum upp í bungur.  Það má benda á það að í gegnum árin hafa kvartanir undan rýrnun komið á bilinu nóvember til mars, þetta er sá tími sem við kyndum húsin hvað mest og loftið verður þurrt sem endar með því að timbrið fer að gefa loftinu raka. Undirritaður hefur mælt allt niður í 18% raka loftraka í húsi þar sem kvartað var undan rifumyndun í gólfi.  Á móti koma kvartanir undan þenslu í gólfum á tímabilinu júlí til september, þessum tíma þar sem raki er hvað mestur.  Það er því góð regla fyrir fólk sem er með parketgólf í húsnæði sínu að hafa rakamæli og fylgjast með rakastigi og gera ráðstafanir ef loftraki fer að fara eitthvað verulega úr skorðum í lengri tíma.  

 

Niðurlagnig parketgólfa

Við niðurlímingu parkets ber fyrst og fremst að hafa í huga að ekki myndist holrými milli steins og trés, þ.e. að lim vanti undir parketið á köflum.  Notast má við

Uzin MK-73 einþátta parketlím þegar líma skal minni og grennri parketstafi. Einnig er hægt að nota Uzin MK-92 tveggja þátta parketlím sem er fljótþornandi pólýurthan lím og hefur litla sem enga uppgufun.  Þetta lím hentar mjög vel á alla langa og breiða stafi t.d. plankaparket ýmiskonar.  Bera skal límið á með límspaða nr. 4 sem skammtar 1.2 – 1.4 kg. pr. m2 en þó getur límmagn farið mikið eftir hversu gróft yfirborð steingólfsin er.  Gólf með grófu yfirborði tekur alltaf meira lím en gólf með mjög sléttu yfirborði.  Gæta ber þess að endasamskeyti stafa séu ekki of nálægt hvort öðru með tilliti til útlits, né heldur að reglulegur “stigi” myndist milli endsamskeyta í gegnum gólfið.

Varast ber að líma parketið niður strax og það kemur í hús, það þarf að fá að standa í rýminu og ná umhverfishita.  Gegnheilt parket er yfirleitt úr þéttum og hörðum viðartegundum og það er góð regla að láta það standa í líminu í tvær til þrjár vikur áður en það er slípað.  Með þessu verklagi má einnig telja víst að viðurinn hafi náð að aðlaga sig umhverfi sínu og hætta á hreyfingu sé hverfandi.  Athugið að það er til lítils að láta efnið standa í þéttum pakningum í rýminu þar sem það skal lagt, jafnvel í þéttum plastumbúðum því að þá nær það ekki aðlögun að rakastigi umhverfisins.  Betra er að byrja að líma það á gólfið þegar það hefur náð umhverfishita og gefa því síðan aðlögun á gólfinu ofangreindan tíma.

 

Hljóðeinangrun

Hljóðeinangrandi undirlag er efni sem farið er að nota í ríkum mæli og ber skylda til að nota í fjölbýli.  Undir fljótandi parket er það lagt laust eins og hvert annað undirlag en í niðurlímdu parketi er það fyrst límt niður á steininn og parketið síðan ofan á það.  Gefnar eru upp nokkrar tegundir af lími sem nota má til að líma undirlagið niður með en þeim sem þessi orð ritar hefur reynst best að nota Uzin  MK-92 tveggja þátta parketlím.  Eins og áður er getið er þetta lím sem ekki gefur frá sér neina spíra eða rakuppgufun og er því ekki hætta á að undirlagið bretti sig upp á samskeytum svo sem stundum vill verða þegar notuð eru einþátta lím sem gefa frá sér uppgufun.  Nota skal dúkalímsspaða til að dreyfa líminu og valta síðan dúkinn í límið á eftir.  Líma má parketið ofan á dúkinn með ofantöldum límum eða sambærilegum.

 

Slíping parketgólfa 

Ómeðhöndluð parketgólf eru slípuð og yfirborðsmeðhöndluð með lakki, olíu eða olíuvaxi.  Einnig er til að menn lúti furugólfborð.  Það er ekki ætlunin hér að fara að gefa neinar þumalputtaformúlur fyrir parketslípun enda ekki svo hægt um vik.  Reyndir parketslíparar hafa hverjir sínar aðferðir og það verður alltaf mat slíparans hverju sinni með hvaða grófleika af pappír skal byrja að slípa gólfið og með hverjum skal enda eða hvernig fyllt er í rifur og hvaða aðferðir eða efni menn nota til þess o.s.frv.  Þetta er einfaldlega spurning um tilfinningu fyrir verkefninu sem menn öðlast með tímanum og reynslunni. Ef einhverjir vilja reyna að slípa og yfirborðsmeðhöndla gólfin sín sjálfir þá getur undirritaður ekki gefið aðrar ráðleggingar en þær að menn leyti sér góðra ráða hjá einhverjum þeim sem ræður yfir þeirri tækni og þekkingu sem til þarf.

 

Yfirborðsmeðhöndlun

Um yfirborðsmeðhöndlun gólfa gildir að vissu leyti það sama og að ofan er sagt um reynslu þeirra sem við þetta starfa sem atvinnumenn.  Þó má gefa hér nokkur góð ráð.  Í því tilfelli að gólf skuli vera olíuborið má t.d. nota Rustik olíu frá Junckers.  Í fyrstu yfirferð er olían borin á gólfið með rúllu, gólfið látið drekka olíuna vel (ca 30 mín) og síðan farið yfir með rauðum filtpúða undir hæggengri bónvél (ca. 150 snúninga vél).  Þá er settur hessian strigi undir filtpúðann og öll olían þurrkuð upp og gólfið látið þorna yfir nótt.  Daginn eftir er ein umferð af olíu dregin á með stálspaða, farið yfir með rauðum púða og öll olían síðan þurrkuð upp með striga.  Þetta er svo endurtekið einu sinni enn og að síðustu settur þurr strigi undir vélina eða nýr hvítur eða rauður púði og gólfið pólerað lokaumferð.  Gólfið er síðan tilbúið til notkunar eftir u.þ.b. 24 tíma.  Ofantalin aðferð gerir það að verkum að viðhald gólfsins með olíu verður með léttasta móti þar sem mikil mettun verður í gólfinu.

Ef gólfið á að vera lakkað skal í fyrstu umferð nota þynnislakk sem dregur fram öll litaafbrigði viðarins og vætir vel í viðnum t.d. Pro Seal grunnlakk frá Junckers eða sambærilegt.  Yfir það má síðan nota vatnsþynnanleg lökk, mött eða glansandi t.d Juncker Matt, Ultra matt eða sambærilegt í tveimur umferðum. Mjög misjafnt er hvert verklag menn nota, sumir spaðalakka fyrstu umferð og rúlla umferðirnar þar á eftir, aðrir kjósa að draga lökkin en allt stefnir þetta að sama markinu, að skila fallegu og vel heppnuðu gólfi til neytandans. Það þarf heldur ekki að gefa vönum lakkara neina formúlu fyrir því að lakka gólf, hann einfaldlega kann það.

 

Hér að ofan hefur verið stiklað á stóru um eitthvað af því sem máli skiftir í sambandi við parketvinnu og er þó hvergi tæmandi.

            Höfundur skjals.

            Logi Már Einarsson / Alpark ehf.